Zdrowe serce seniora. Co naprawdę chroni przed zawałem i udarem po 60-tce?

Dlaczego serce seniora wymaga szczególnej uwagi?

Według Światowej Organizacji Zdrowia choroby sercowo-naczyniowe odpowiadają za około 17,9 miliona zgonów rocznie, czyli mniej więcej co trzeci zgon na świecie. W Polsce, jak podaje Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, to również pierwsza przyczyna śmierci. Z wiekiem naczynia krwionośne sztywnieją, a serce pracuje mniej wydajnie, dlatego po 60. roku życia rośnie ryzyko nadciśnienia, choroby wieńcowej, migotania przedsionków i niewydolności serca. Kardiolodzy podkreślają jednak, że wiek to tylko jeden z czynników – na pozostałe możemy aktywnie wpływać.

Czynniki ryzyka, które możesz kontrolować

Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) w wytycznych prewencji chorób sercowo-naczyniowych z 2021 roku wymienia główne modyfikowalne czynniki ryzyka. Należą do nich:

• podwyższone ciśnienie tętnicze (za nieprawidłowe uznaje się wartości od 140/90 mm Hg),
• wysoki poziom cholesterolu LDL, czyli tzw. złego cholesterolu,
• palenie tytoniu – rzucenie palenia zmniejsza ryzyko zawału w każdym wieku,
• cukrzyca i stan przedcukrzycowy,
• nadwaga i otyłość, zwłaszcza brzuszna,
• mała aktywność fizyczna i długie siedzenie,
• przewlekły stres oraz nadużywanie alkoholu.

Warto poprosić lekarza rodzinnego lub kardiologa o oszacowanie własnego ryzyka sercowo-naczyniowego – u osób starszych służą do tego specjalne tabele SCORE2-OP opracowane dla wieku 70+.

Dieta przyjazna sercu

Wytyczne ESC i polskich ekspertów żywieniowych wskazują na dietę śródziemnomorską jako najlepiej przebadany sposób odżywiania chroniący serce. W praktyce oznacza to dużo warzyw i owoców, produkty pełnoziarniste, ryby dwa razy w tygodniu, oliwę lub olej rzepakowy zamiast tłuszczów zwierzęcych oraz orzechy. Ograniczamy natomiast sól (do ok. 5 g dziennie, czyli płaskiej łyżeczki – WHO przypomina, że Polacy spożywają jej znacznie więcej), czerwone i przetworzone mięso, słodycze oraz alkohol. Taka dieta pomaga jednocześnie obniżyć ciśnienie, cholesterol i masę ciała.

Ruch to najtańszy lek kardiologiczny

WHO zaleca osobom starszym co najmniej 150–300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo. Dla serca liczy się regularność: 30-minutowy spacer w szybszym tempie 5 razy w tygodniu wyraźnie obniża ciśnienie i poprawia profil cholesterolu. Bezpieczne dla większości seniorów są marsz, nordic walking, pływanie, jazda na rowerze i gimnastyka. Osoby z rozpoznaną chorobą serca powinny ustalić poziom wysiłku z lekarzem, a po zawale skorzystać z rehabilitacji kardiologicznej – w Polsce jest ona refundowana przez NFZ.

Badaj się i nie ignoruj objawów

Podstawą profilaktyki są proste pomiary: ciśnienie tętnicze (także w domu), lipidogram, poziom cukru i kontrola masy ciała. Ministerstwo Zdrowia w programach profilaktycznych zachęca do corocznych badań u lekarza rodzinnego. Równie ważna jest znajomość objawów alarmowych. Wezwij pogotowie (numer 112 lub 999), gdy pojawią się:

• silny, gniotący ból w klatce piersiowej trwający ponad kilka minut, mogący promieniować do ramienia, żuchwy lub pleców,
• nagła duszność, zimny pot, nudności,
• niedowład ręki lub nogi, wykrzywienie twarzy, bełkotliwa mowa – to objawy udaru mózgu,
• kołatanie serca z zasłabnięciem lub utratą przytomności.

W zawale i udarze liczy się każda minuta – szybka pomoc ratuje życie i sprawność.

Zdrowe serce seniora nie jest kwestią szczęścia, lecz codziennych wyborów: talerza pełnego warzyw, regularnego ruchu, niepalenia i kontrolowania ciśnienia oraz cholesterolu. Zalecenia WHO i Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego są spójne – profilaktyka działa w każdym wieku, także po 70-tce. Warto też znać objawy zawału i udaru, bo szybka reakcja bywa najważniejszym „lekiem”.