Wąsy z misją. Movember przypomina mężczyznom, że zdrowie to nie słabość

Skąd się wziął Movember?

Nazwa akcji to połączenie słów „moustache” (wąsy) i „November” (listopad). Wszystko zaczęło się w 2003 roku w Melbourne w Australii, gdy grupa znajomych postanowiła zapuścić wąsy, by zwrócić uwagę na zdrowie mężczyzn. Z czasem inicjatywa przekształciła się w międzynarodową fundację, a dziś w listopadzie wąsy zapuszczają panowie na całym świecie. W Polsce do akcji włączają się szpitale, stacje sanitarno-epidemiologiczne, samorządy i pracodawcy.

Movember skupia się na trzech obszarach: raku prostaty, raku jądra oraz zdrowiu psychicznym i zapobieganiu samobójstwom. Wąsy mają prowokować pytania, a te prowadzić do rozmowy o tematach, które dla wielu mężczyzn wciąż bywają wstydliwe.

Dlaczego zdrowie mężczyzn wymaga uwagi?

Według danych GUS mężczyźni w Polsce żyją średnio o ponad 7 lat krócej niż kobiety. Na tę różnicę wpływa wiele czynników: częstsze palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu, ryzykowne zachowania, praca w trudnych warunkach, ale też niechęć do badań i odkładanie wizyty u lekarza. Wielu panów zgłasza się do specjalisty dopiero wtedy, gdy objawy są już nasilone, a choroba zaawansowana.

Rak prostaty – najczęstszy nowotwór polskich mężczyzn

Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku w Polsce zarejestrowano ponad 23,7 tys. zachorowań na raka gruczołu krokowego. To niemal co czwarty nowotwór złośliwy rozpoznawany u mężczyzn. Ryzyko rośnie z wiekiem, szczególnie po 50. roku życia, a także u panów, których ojciec lub brat chorował na ten nowotwór.

Rak prostaty we wczesnym stadium zwykle nie daje objawów. Z czasem mogą się pojawić częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy, słaby strumień moczu, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza czy krew w moczu lub nasieniu. Podobne dolegliwości daje jednak łagodny rozrost prostaty, bardzo częsty u starszych mężczyzn, dlatego każdy taki objaw warto skonsultować z lekarzem.

Podstawowe badania to oznaczenie stężenia PSA we krwi i badanie urologiczne. Europejskie Towarzystwo Urologiczne zaleca, by decyzję o badaniu PSA podejmować po rozmowie z lekarzem o korzyściach i ograniczeniach testu. Rozmowę taką warto odbyć zwykle od 50. roku życia, a u mężczyzn z obciążeniem rodzinnym – wcześniej.

Rak jądra – choroba młodych mężczyzn

Rak jądra jest stosunkowo rzadki, ale u mężczyzn w wieku 15–40 lat to najczęstszy nowotwór złośliwy. Rocznie w Polsce rozpoznaje się go u ponad tysiąca panów. Dobra wiadomość jest taka, że wykryty wcześnie jest w większości przypadków całkowicie wyleczalny.

Kluczową rolę odgrywa samobadanie jąder, które warto wykonywać raz w miesiącu, najlepiej pod ciepłym prysznicem, gdy skóra moszny jest rozluźniona. Należy delikatnie obejrzeć i obmacać każde jądro, zwracając uwagę na:

• guzek lub zgrubienie, nawet niebolesne,
• powiększenie lub zmianę kształtu jądra,
• uczucie ciężaru w mosznie,
• tępy ból w podbrzuszu lub pachwinie.

Zauważenie niepokojącej zmiany to sygnał, by bez zwłoki zgłosić się do lekarza rodzinnego lub urologa. Większość zmian okazuje się niegroźna, ale tylko lekarz może to ocenić.

Zdrowie psychiczne – temat, o którym trzeba mówić

Mężczyźni rzadziej niż kobiety szukają pomocy z powodu depresji czy przewlekłego stresu. Często ukrywają problemy, bo boją się, że zostaną uznani za słabych. U panów depresja może też wyglądać inaczej – zamiast smutku dominują drażliwość, wybuchy złości, nadużywanie alkoholu czy ucieczka w pracę. Tymczasem w Polsce, podobnie jak w innych krajach, zdecydowaną większość osób, które odbierają sobie życie, stanowią mężczyźni.

Dlatego Movember zachęca do prostego gestu: zapytania kolegi, brata czy ojca, jak się naprawdę czuje, i wysłuchania odpowiedzi. Do psychiatry w ramach NFZ nie potrzeba skierowania. Osoby w kryzysie mogą bezpłatnie zadzwonić pod numer 116 123 lub 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla Osób w Stanie Kryzysu Psychicznego). W sytuacji zagrożenia życia należy dzwonić pod numer alarmowy 112.

Jakie badania zrobisz bezpłatnie?

W ramach programu „Moje Zdrowie” dorośli mogą bezpłatnie wykonać podstawowe badania krwi i moczu. Pakiet rozszerzony dla mężczyzn może obejmować także oznaczenie PSA, w zależności od wieku i odpowiedzi w ankiecie. Wystarczy wypełnić ankietę na Internetowym Koncie Pacjenta lub w swojej przychodni. Osoby w wieku 50–65 lat mogą też skorzystać z bezpłatnej kolonoskopii w programie profilaktyki raka jelita grubego.

Jak włączyć się w Movember?

Nie trzeba zapuszczać wąsów, choć to najbardziej rozpoznawalny element akcji. Wystarczy zrobić badania, nauczyć się samobadania jąder, umówić się na wizytę, którą od dawna odkładamy, albo namówić do tego bliskiego mężczyznę. Kobiety również odgrywają ważną rolę – często to właśnie one przekonują partnerów, ojców i synów do pójścia do lekarza.

Movember to listopadowa akcja, która przy pomocy wąsów zwraca uwagę na zdrowie mężczyzn: raka prostaty, raka jądra i zdrowie psychiczne. Rak prostaty jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem u polskich mężczyzn, a rak jądra najczęstszym nowotworem młodych panów. Oba można skutecznie leczyć, jeśli zostaną wcześnie wykryte. Warto porozmawiać z lekarzem o badaniu PSA, regularnie badać jądra i nie bać się szukać pomocy w trudnych chwilach. Najważniejsze przesłanie akcji jest proste: dbanie o zdrowie to nie słabość, lecz odpowiedzialność wobec siebie i bliskich.

Bibliografia

1. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wąbrzeźnie. Męskie zdrowie: Rak prostaty i rak jądra – czas przełamać milczenie. Portal gov.pl, 04.11.2025.

2. Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Szczecinie. Profilaktyka raka prostaty i raka jądra – trzeba o tym mówić. Portal gov.pl.

3. Powiat Poznański. Program profilaktyki i wczesnego wykrywania raka gruczołu krokowego w 2026 r. (dane Krajowego Rejestru Nowotworów za 2023 rok).

4. Krajowy Rejestr Nowotworów. Nowotwory złośliwe w Polsce – raport roczny. Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB.

5. Główny Urząd Statystyczny. Trwanie życia w Polsce – tablice trwania życia. Warszawa.

6. European Association of Urology. EAU Guidelines on Prostate Cancer. Wydanie aktualne.

7. Rzecznik Praw Pacjenta. Moje zdrowie – program profilaktyczny. Portal gov.pl.