Opuchnięte i ciężkie nogi u seniora. Kiedy to zmęczenie, a kiedy sygnał choroby?

Skąd się biorą opuchnięte nogi u seniora?

Obrzęk to nagromadzenie płynu w tkankach. Nogi puchną najczęściej, bo krew i chłonka muszą płynąć z nich „pod górę”, wbrew grawitacji, a z wiekiem mechanizmy wspierające ten przepływ słabną. Najczęstsze przyczyny obrzęków nóg u osób starszych to:

• przewlekła niewydolność żylna, czyli osłabienie zastawek w żyłach (jej widocznym objawem bywają żylaki),
• długie siedzenie lub stanie, mała aktywność fizyczna,
• niewydolność serca – wtedy obrzęki są zwykle symetryczne i narastają w ciągu dnia,
• choroby nerek i wątroby oraz niedobór białka,
• działanie niektórych leków, np. części preparatów na nadciśnienie,
• obrzęk limfatyczny (zastój chłonki) oraz zakrzepica żył głębokich.

Według danych przytaczanych w polskich opracowaniach flebologicznych (nauka o żyłach) przewlekła choroba żylna dotyczy około połowy dorosłych Polaków, a jej częstość rośnie z wiekiem.

Kiedy opuchnięte nogi wymagają pilnej wizyty u lekarza?

Większość obrzęków narasta powoli i ustępuje po nocy. Są jednak sytuacje alarmowe. Zgłoś się pilnie do lekarza, gdy:

• opuchła nagle jedna noga, jest bolesna, ocieplona lub zaczerwieniona – to może być zakrzepica, która grozi zatorowością płucną,
• obrzękom towarzyszy duszność, szybkie tycie lub konieczność spania na kilku poduszkach – to możliwe objawy niewydolności serca,
• na podudziu pojawiła się niegojąca się rana (owrzodzenie żylne),
• skóra nogi jest sina, blada lub bardzo bolesna przy chodzeniu.

Ból łydek pojawiający się po przejściu stałego dystansu i ustępujący po odpoczynku (tzw. chromanie przestankowe) może z kolei świadczyć o miażdżycy tętnic nóg – to również wymaga diagnostyki, zwykle prostego badania USG dopplerowskiego.

Jak dbać o nogi na co dzień? Profilaktyka i domowe sposoby

W łagodnych przypadkach ogromne znaczenie ma styl życia. Zalecenia towarzystw naukowych, m.in. europejskich wytycznych dotyczących przewlekłej choroby żylnej, obejmują:

• codzienny ruch – marsz, pływanie, jazda na rowerze; pracujące mięśnie łydek działają jak pompa wypychająca krew z nóg,
• unikanie długiego stania i siedzenia; w podróży lub przed telewizorem co godzinę warto poruszać stopami i wstać,
• odpoczynek z nogami uniesionymi powyżej poziomu serca kilka razy dziennie,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała i ograniczenie soli w diecie,
• wygodne obuwie na niskim obcasie oraz unikanie uciskających skarpet z ciasnym ściągaczem,
• chłodny prysznic na nogi zamiast gorących kąpieli i długiego przegrzewania.

Leczenie: od pończoch uciskowych po zabiegi

Podstawą leczenia przewlekłej niewydolności żylnej jest kompresjoterapia, czyli noszenie odpowiednio dobranych podkolanówek lub pończoch uciskowych. Ich stopień ucisku powinien dobrać lekarz, ponieważ przy miażdżycy tętnic kompresja może być przeciwwskazana. Lekarz może też zalecić leki flebotropowe (poprawiające napięcie żył) oraz leczenie choroby podstawowej – serca czy nerek. W bardziej zaawansowanych przypadkach stosuje się małoinwazyjne zabiegi zamykania niewydolnych żył (np. laserowe lub parą wodną) oraz klasyczną chirurgię żylaków. Świadczenia te są dostępne również w ramach NFZ po skierowaniu do poradni chirurgii naczyniowej.

Opuchnięte nogi u seniora najczęściej wynikają z przewlekłej choroby żylnej i trybu życia, ale mogą też sygnalizować choroby serca, nerek lub zakrzepicę. Nagły, bolesny obrzęk jednej nogi zawsze wymaga pilnej konsultacji. Na co dzień nogom najbardziej pomagają ruch, unoszenie kończyn, kontrola masy ciała i – po konsultacji z lekarzem – wyroby uciskowe. Warto nie bagatelizować „ciężkich nóg”, bo wcześnie leczona choroba żylna rzadko prowadzi do powikłań.