Dlaczego nie potrafimy odpoczywać? O sztuce relaksu, której warto się nauczyć

Odpoczynek to potrzeba organizmu, nie fanaberia

Zdrowie – według definicji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) – to nie tylko brak choroby, ale pełny dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny. Rządowy serwis pacjent.gov.pl wskazuje odpoczynek i odpowiednio długi sen (najlepiej 7–9 godzin na dobę) jako jeden z filarów dbania o zdrowie psychiczne – zbyt krótki sen szkodzi zarówno psychice, jak i ciału. Przewlekły brak regeneracji nasila stres, a ten sprzyja nadciśnieniu, zaburzeniom snu i obniżeniu nastroju. Pacjent

Dlaczego relaks seniora bywa taki trudny?

Problem rzadko leży w braku czasu. Częściej – w głowie. Oto najczęstsze przyczyny, na które wskazują psycholodzy:

• poczucie winy – pokolenie wychowane w kulcie pracy traktuje odpoczynek jak lenistwo;
• utrata rytmu dnia po przejściu na emeryturę – bez obowiązków trudno odróżnić „czas pracy" od „czasu wolnego";
• zamartwianie się – o zdrowie, finanse, bliskich; głowa „pracuje", choć ciało siedzi w fotelu;
• mylenie odpoczynku z bezczynnością – wielogodzinne oglądanie telewizji nie regeneruje, a WHO zaleca ograniczanie czasu spędzanego w pozycji siedzącej;
• samotność i obniżony nastrój – trudno się zrelaksować, gdy doskwiera pustka.

Skala problemu jest duża. Ogólnopolskie badanie EZOP wykazało, że przynajmniej jedno zaburzenie psychiczne można rozpoznać u niemal jednej czwartej badanych Polaków, a około 2,5 miliona osób cierpi na zaburzenia nerwicowe – często związane właśnie z przewlekłym napięciem. Ministerstwo Zdrowia

Odpoczynek bierny i czynny – oba są potrzebne

Naukowcy rozróżniają odpoczynek bierny (sen, drzemka, relaksacja) i czynny (spacer, ogród, gimnastyka). Wytyczne WHO z 2020 r. zalecają osobom starszym 150–300 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo oraz ograniczanie zachowań siedzących. Seniorzy po 65. roku życia powinni dodatkowo co najmniej trzy razy w tygodniu wykonywać ćwiczenia równowagi i wzmacniające mięśnie, co zapobiega upadkom. Paradoksalnie więc ruch to jedna z najlepszych form relaksu – obniża poziom hormonów stresu i poprawia sen. nihAmerican College of Cardiology

Jak nauczyć się odpoczywać? Praktyczne wskazówki

Warto zacząć od małych kroków: zaplanuj odpoczynek w kalendarzu jak wizytę u lekarza, codziennie wyjdź na krótki spacer, wypróbuj proste ćwiczenia oddechowe (powolny wdech nosem, dłuższy wydech ustami), ogranicz ekrany wieczorem i pielęgnuj kontakty z ludźmi. Eksperci podkreślają, że u osób starszych zdrowie psychiczne jest szczególnie narażone przez samotność, utratę bliskich czy choroby przewlekłe – dlatego przygnębienia i lęku nie wolno lekceważyć, a w razie potrzeby warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub psychologiem. Pap

Podsumowanie

Nieumiejętność odpoczywania to nie cecha charakteru, lecz nawyk – a nawyki można zmieniać w każdym wieku. Odpoczynek i relaks seniora powinny łączyć regenerujący sen, chwile wyciszenia oraz umiarkowany ruch zalecany przez WHO. Kluczowe jest porzucenie poczucia winy: dbanie o regenerację to inwestycja w zdrowie, samodzielność i dobre relacje z bliskimi. Jeśli mimo prób napięcie i przygnębienie nie ustępują, warto poszukać wsparcia u lekarza lub psychologa.