Skóra seniora pod lupą. Jak pielęgnować suchą skórę i nie przeoczyć groźnych zmian?

Jak starzeje się skóra?

Starzenie skóry to proces naturalny. Zmniejsza się produkcja kolagenu i naturalnych tłuszczów (lipidów), gorzej pracują gruczoły łojowe i potowe, a naskórek wolniej się odnawia. Efekt to cieńsza, mniej elastyczna i przesuszona skóra, która łatwiej ulega urazom i wolniej się goi. Dermatolodzy szacują, że suchość skóry (fachowo: kseroza) dotyczy większości osób po 65. roku życia – w badaniach populacyjnych opisywano ją nawet u 55–85% seniorów. Do jej nasilenia przyczyniają się też czynniki zewnętrzne: suche, ogrzewane powietrze, gorące kąpiele, mydła o zasadowym odczynie oraz niektóre choroby (cukrzyca, niedoczynność tarczycy, choroby nerek) i leki, np. moczopędne.

Sucha skóra u seniora – zasady codziennej pielęgnacji

Świąd i pieczenie suchej skóry można znacząco złagodzić prostymi zmianami nawyków. Zalecenia dermatologiczne dla osób starszych obejmują:

• krótkie (5–10 minut) kąpiele lub prysznic w letniej, a nie gorącej wodzie,
• delikatne środki myjące bez mydła – tzw. syndety lub emulsje myjące o fizjologicznym pH,
• nakładanie emolientu (kremu lub balsamu natłuszczająco-nawilżającego) w ciągu kilku minut po kąpieli, na lekko wilgotną skórę, najlepiej 1–2 razy dziennie,
• osuszanie skóry ręcznikiem przez dotyk, bez tarcia,
• nawilżanie powietrza w mieszkaniu zimą i noszenie przewiewnych, bawełnianych ubrań,
• picie odpowiedniej ilości płynów i urozmaicona dieta z dobrymi tłuszczami (ryby, oleje roślinne, orzechy).

Jeśli mimo pielęgnacji świąd utrzymuje się tygodniami, budzi w nocy lub towarzyszą mu zmiany skórne, konieczna jest wizyta u lekarza – uporczywy świąd bywa objawem chorób ogólnych.

Słońce – główny wróg dojrzałej skóry

Promieniowanie ultrafioletowe (UV) odpowiada za większość zmian określanych jako fotostarzenie: plamy, zmarszczki, ale przede wszystkim za nowotwory skóry. WHO wskazuje promieniowanie UV jako udowodniony czynnik rakotwórczy. Skóra seniora, cieńsza i z osłabionymi mechanizmami naprawy, jest na nie szczególnie wrażliwa. Dlatego niezależnie od wieku warto stosować krem z filtrem SPF 30–50 na twarz, uszy, szyję i dłonie, nosić kapelusz oraz unikać słońca między godziną 11 a 15. To profilaktyka nie tylko przebarwień, ale i raka skóry.

Znamiona pod kontrolą – zasada ABCDE

Ryzyko czerniaka i innych raków skóry rośnie z wiekiem, a według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w Polsce rozpoznaje się około 4 tysięcy czerniaków rocznie. Wcześnie wykryty czerniak jest w większości przypadków wyleczalny, dlatego raz w miesiącu warto obejrzeć całą skórę (pomocne jest lustro lub druga osoba). Niepokojące cechy znamion opisuje reguła ABCDE:

• A (asymetria) – znamię nieregularne, „rozlane” w jedną stronę,
• B (brzegi) – nierówne, poszarpane lub nieostre,
• C (kolor) – niejednolity, z odcieniami brązu, czerni, czerwieni,
• D (duży rozmiar) – średnica powyżej 6 mm lub wyraźne powiększanie się,
• E (ewolucja) – każda zmiana wyglądu, swędzenie, krwawienie, niegojąca się ranka.

Każda taka zmiana wymaga oceny dermatologa i badania dermatoskopem – jest ono bezbolesne i dostępne w ramach NFZ po skierowaniu.

Skóra to także bezpieczeństwo

Cienka skóra seniora łatwiej ulega otarciom i odleżynom, zwłaszcza u osób mniej sprawnych. U osób leżących kluczowa jest częsta zmiana pozycji, materac przeciwodleżynowy i natłuszczanie miejsc narażonych na ucisk. Warto też ostrożnie dawkować ciepło – termofory i koce elektryczne mogą u seniorów łatwiej powodować oparzenia, bo czucie skórne z wiekiem słabnie.

Sucha skóra u seniora to naturalna konsekwencja starzenia, ale odpowiednia pielęgnacja – letnia woda, łagodne mycie i codzienne emolienty – potrafi przywrócić komfort życia. Równie ważna jest czujność onkologiczna: ochrona przed słońcem i comiesięczne oglądanie znamion według reguły ABCDE. Skóra jest największym narządem naszego ciała i po 60-tce zasługuje na szczególną troskę.