Depresja sezonowa: gdy jesień i zima odbierają siłę do działania

Czym jest depresja sezonowa

Depresja sezonowa to postać zaburzeń depresyjnych o charakterystycznym, powtarzającym się przebiegu – epizody pojawiają się najczęściej późną jesienią lub wczesną zimą i ustępują wiosną, wraz ze wzrostem nasłonecznienia. Znacznie rzadziej obserwuje się odwrotny wzorzec, w którym objawy nasilają się wiosną i latem. Kluczową cechą tego zaburzenia jest jego sezonowa nawrotowość – objawy powracają w podobnym okresie roku przez kolejne lata.

Depresja, niezależnie od podłoża sezonowego, nie jest chwilowym obniżeniem nastroju, lecz poważnym zaburzeniem psychicznym. Jak podkreślają specjaliści cytowani przez NFZ, główną składową zespołu depresyjnego jest postępujący spadek nastroju, który nie zawsze jest odczuwany przez pacjenta wprost jako smutek – często towarzyszy mu raczej uczucie przytłoczenia i psychofizycznego wyczerpania.

Najczęstsze objawy, po których można rozpoznać depresję

• obniżony nastrój utrzymujący się niemal codziennie przez większość dnia
• utrata zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały przyjemność
• zaburzenia apetytu – zarówno jego wzrost, jak i spadek
• problemy ze snem: nadmierna senność lub bezsenność
• trudności z koncentracją i pamięcią
• poczucie winy, bezsilności lub braku sensu
• myśli o śmierci lub samobójstwie

Skala problemu w Polsce

Według danych Narodowego Funduszu Zdrowia liczba osób korzystających z refundowanego leczenia przeciwdepresyjnego systematycznie rośnie – w 2021 roku leki te wykupiło około 1,5 miliona osób, czyli o 59 procent więcej niż w 2013 roku. Niepokój ekspertów budzi zwłaszcza rosnąca liczba młodych pacjentów, w tym osób niepełnoletnich, którym wypisywano recepty na leki przeciwdepresyjne. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że do 2030 roku depresja stanie się najczęściej występującą chorobą na świecie.

Kiedy zgłosić się po pomoc

Nie trzeba czekać, aż objawy staną się bardzo nasilone. Jeśli obniżony nastrój, brak energii i utrata zainteresowań utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie i zaczynają wpływać na pracę, naukę czy relacje z bliskimi, warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym, psychiatrą lub psychologiem. Wczesne rozpoznanie znacząco zwiększa szanse na skuteczne i stosunkowo krótkie leczenie.

Gdzie w Polsce szukać bezpłatnej pomocy

• lekarz rodzinny (POZ) – może ocenić stan pacjenta i skierować dalej
• poradnia zdrowia psychicznego – wizyta bez skierowania, w ramach NFZ
• Centra Zdrowia Psychicznego – działają w systemie środowiskowym, dostępne dla mieszkańców danego rejonu
• telefon zaufania dla osób w kryzysie psychicznym
• w nagłych sytuacjach – szpitalny oddział ratunkowy

Co pomaga łagodzić objawy sezonowego spadku nastroju

• regularna aktywność fizyczna, najlepiej w ciągu dnia, na świeżym powietrzu
• dbanie o stały rytm snu i higienę snu
• utrzymywanie kontaktów społecznych, nawet gdy brakuje na to ochoty
• zbilansowana dieta wspierająca produkcję serotoniny
• ekspozycja na naturalne światło, zwłaszcza w pierwszej połowie dnia

Depresja sezonowa to realne zaburzenie psychiczne, a nie jedynie „jesienna chandra” – jej charakterystyczną cechą jest powtarzalny, sezonowy przebieg objawów. Kluczowe jest odróżnienie przejściowego spadku nastroju od objawów wymagających konsultacji specjalistycznej, zwłaszcza gdy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie. W Polsce dostępna jest bezpłatna pomoc – od lekarza rodzinnego, przez poradnie zdrowia psychicznego, po Centra Zdrowia Psychicznego.