Depresja a demencja u seniora: jak rozpoznać, co naprawdę się dzieje?

U osób starszych depresja potrafi bardzo przypominać demencję, bo spowalnia myślenie, osłabia koncentrację i odbiera chęć do działania. Lekarze nazywają to pseudodemencją depresyjną. Różnica ma duże znaczenie, bo depresja dobrze reaguje na leczenie, a związane z nią kłopoty z pamięcią często się cofają. Poniżej wyjaśniamy, jak odróżnić oba problemy i kiedy szukać pomocy.

Dlaczego depresję i demencję tak łatwo pomylić?

Obie choroby mają podobne objawy: problemy z pamięcią, apatię, wycofanie i zaburzenia snu. Depresja u seniora rzadko wygląda tak jak w podręczniku. Zamiast smutku widać raczej zmęczenie, bóle, spadek apetytu i spowolnienie. Z kolei na początku choroby Alzheimera obniżony nastrój pojawia się bardzo często. Bywa też, że obie choroby występują jednocześnie.

Najważniejsze różnice w objawach

Początek i tempo zmian

Depresja rozwija się zwykle w ciągu kilku tygodni, często po trudnym wydarzeniu: śmierci współmałżonka, przejściu na emeryturę albo chorobie. Najpierw zmienia się nastrój, dopiero potem koncentracja. Demencja narasta powoli, przez miesiące i lata, a bliscy rzadko potrafią wskazać moment, w którym „się zaczęło”.

Stosunek do własnych trudności

To jedna z najcenniejszych wskazówek:

• osoba z depresją skarży się na pamięć, wyolbrzymia braki i mówi „jestem do niczego”,
• osoba z otępieniem częściej bagatelizuje problem, a luki w pamięci wypełnia zmyślonymi szczegółami,
• w testach senior z depresją często odpowiada „nie wiem” i nawet nie próbuje, a chory na demencję próbuje, ale się myli.

Typowa sytuacja z praktyki

Na konsultację trafia 74-letni mężczyzna z podejrzeniem Alzheimera. Gubi wątek, zapomina o rachunkach, schudł kilka kilogramów. W rozmowie wychodzi, że pół roku wcześniej zmarła jego żona. Po kilku tygodniach leczenia przeciwdepresyjnego wraca apetyt, a wyniki testów pamięci wyraźnie się poprawiają. Nie każda historia kończy się tak dobrze. Ta pokazuje jednak, dlaczego diagnozy nie stawia się „na oko”.

Jak wygląda diagnostyka?

Rozpoznanie stawia psychiatra lub neurolog. Zwykle obejmuje ono:

• rozmowę z pacjentem i bliskimi,
• testy przesiewowe, np. MMSE, MoCA i Geriatryczną Skalę Depresji (GDS),
• badania krwi, m.in. TSH i witaminę B12, bo niedoczynność tarczycy czy niedobory dają podobne objawy,
• tomografię lub rezonans mózgu.

Przygotuj też listę leków. Niektóre środki nasenne i uspokajające same pogarszają pamięć.

Leczenie depresji i demencji: dwie różne drogi

W depresji stosuje się leki przeciwdepresyjne, psychoterapię i aktywizację. U seniorów są to najczęściej leki z grupy SSRI w ostrożnych dawkach. Poprawy można spodziewać się zwykle po 2–6 tygodniach (to orientacyjny czas). W demencji leki spowalniają postęp choroby, ale nie cofają zmian.

Kiedy rozważyć leczenie szpitalne?

Czasem terapia w domu nie wystarcza. Pobyt w szpitalu bywa wskazany, gdy senior przestaje jeść i pić albo wypowiada myśli rezygnacyjne. Pomaga też wtedy, gdy trzeba ustalić diagnozę i bezpiecznie dobrać leki przy wielu chorobach współistniejących. Całodobowa obserwacja pozwala ocenić, ile w objawach jest depresji, a ile otępienia. Taką pomoc w trybie szybkim zapewnia np. prywatny szpital psychiatryczny ASWAM, który oferuje leczenie szpitalne seniorów oraz terapię zaburzeń depresyjnych.

Co możesz zrobić jako bliska osoba?

Zapisuj, od kiedy i co się zmieniło. Pytaj wprost o samopoczucie, bo seniorzy rzadko sami mówią o smutku. I nie zakładaj z góry, że „to już starość”. Zmiany w pamięci i nastroju zawsze warto zdiagnozować. Im wcześniej, tym więcej da się zrobić.